Sen dzieli się na dwie główne fazy: NREM (sen o wolnych ruchach gałek ocznych) i REM (sen z szybkimi ruchami gałek ocznych, nazywany też snem paradoksalnym). Między tymi dwiema fazami organizm przechodzi kolejne etapy snu, które w ciągu nocy układają się w powtarzające się cykle.
Z jakich stadiów składa się faza NREM?
Faza NREM nie jest jednolita. W typowym opisie dzieli się ją na trzy kolejne stadia: N1, N2 i N3. N1 to zasypianie, kiedy organizm stopniowo przechodzi od czuwania do snu. N2 określa się jako sen płytki, a N3 jako sen głęboki, który kończy część NREM przed przejściem do fazy REM. Te stadia bywają nazywane „stadium” lub „etapem” w obrębie jednej z dwóch głównych faz snu.
Podczas jednej nocy organizm wielokrotnie przechodzi od zasypiania, przez sen płytki i głęboki w fazie NREM, a następnie wchodzi w fazę REM. Po zakończeniu fazy REM cały cykl snu zaczyna się od nowa.
Dlaczego jedne źródła podają trzy, a inne cztery stadia NREM?
W opisach snu można spotkać zarówno trzy-, jak i czterostopniowy podział stadiów NREM. W jednym ujęciu wyróżnia się stadia N1, N2 i N3, a w innym cztery kolejne fazy NREM oznaczane jako 1–4, z których dwa najgłębsze etapy są opisywane jako sen głęboki zbliżony do tego, co w trzystopniowej klasyfikacji ujmuje się wspólnie jako N3.
Obie klasyfikacje opisują to samo przechodzenie od czuwania do coraz głębszego snu, różniąc się głównie sposobem podziału i nazwania poszczególnych etapów. Dostępne opisy nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że tylko jeden z tych podziałów jest właściwy, dlatego warto traktować je jako dwa zbliżone sposoby porządkowania tych samych zjawisk.
Co dzieje się w fazie NREM, a co w fazie REM?
Podczas fazy NREM organizm przede wszystkim fizycznie się regeneruje. Spada ciśnienie krwi, oddech staje się spokojniejszy i wolniejszy, obniża się temperatura ciała, a mięśnie się rozluźniają. Te zmiany sprzyjają odpoczynkowi ciała i odzyskiwaniu sił.
W fazie REM aktywność mózgu jest bardzo intensywna, pojawiają się szybkie ruchy gałek ocznych, a większość mięśni pozostaje w stanie paraliżu. To w tej fazie występują najbardziej wyraźne sny. W ogólnym ujęciu łączy się ją z przetwarzaniem wspomnień i emocji, choć szczegółowe mechanizmy wymagają specjalistycznych badań.
Faza NREM i faza REM pełnią więc uzupełniające się role: pierwsza sprzyja głównie regeneracji ciała, druga wiąże się z bardziej złożoną aktywnością mózgu. Dla pełnego wypoczynku ważny jest udział obu tych faz w kolejnych cyklach snu.
Jak w skrócie wygląda cykl snu w ciągu nocy?
Pojedynczy cykl snu dorosłego człowieka trwa orientacyjnie około 90–120 minut i w ciągu nocy powtarza się kilka razy. W każdym takim cyklu organizm przechodzi najpierw przez stadia NREM, od zasypiania do snu głębokiego, a następnie wchodzi w fazę REM.
Podawane zakresy czasu trwania cyklu i udziału poszczególnych faz najlepiej traktować jako przybliżone. Rzeczywista długość etapów snu może różnić się między osobami i zależy od wielu czynników, dlatego takie liczby nie są sztywną normą ani podstawą do samodzielnej diagnostyki problemów ze snem; w razie wątpliwości dotyczących własnego snu potrzebna jest indywidualna ocena specjalisty.
